کاشت:

بهترین زمان کاشت نهال بادام در اواخر پاییز بعد از ریزش برگهای نهال ها می باشد.در محل های با زمستان های خیلی سرد این عمل ممکن است در اواخر زمستان یا اوائل بهار صورت گیرد. بعد از آماده کردن زمین شامل شخم و دیسک و در صورت لزوم تسطیح و دادن کود های آلی و شیمیایی، محل کاشت درخت روی ردیفها مشخص شده و گود برداری میشود.               

قبل از کاشت نهال لازم است مقداری خاک مرغوب در ته گودال ریخته و سپس ریشه های نهال  جوان را روی خاک تازه قرار داده و با خاک اطراف آنرا به نحوی پوشاند که محل طوقه گیاه هم سطح خاک قرار گیرد و محل پیوند بیرون از خاک باشد، خاک اطراف نهال ها بلافاصله بعد از کاشت بایستی فشرده شده تا ریشه ها خوب  به خاک بچسبند. نهال باید طوری کاشته شود که جوانه (محل پیوند) در جنوب غربی درخت واقع شود،این حالت میتواند از آفتاب سوختگی جلوگیری کند.

آبیاری بلافاصله بعد از کاشت لازم میباشد. نهال های جوان باید دارای چوب،پوست و ریشه های سالم باشند.نهال ها ممکن است توسط خود باغ دار تهیه شوند، در غیر اینصورت نهال ها باید از محلی مطمئن و با علم به نوع رقم و پایه تهیه گردند. همیشه توصیه می شود پول بیشتری برای تهیه ی نهال های مرغوب پرداخته شود و از خرید نهال های ارزان قیمت  از منابع نامطمئن پرهیز گردد. در محل های بادگیر ، احداث بادشکن قبل از احداث باغ ضروری است.

برای نگهداری نهال جوان بهتر است از قیم استفاده نمود. اگرچه سیستم کاشت میتواند به شکلهای مختلف باشد ولی سیستم مربّعی بیشتر مرسوم است. فاصله ی بین درختان بسته به نوع رقم، پایه، حاصلخیزی خاک و سیستم آبیاری متفاوت است. فاصله ی 5×5 متر برای ارقام پیوند شده بر روی پایه های هلو و هیبریدهای هلو × بادام در نظر گرفته شده است. فاصله ی کاشت در مورد پایه ی بادام بیشتر (8-6) متر و در بادام کاری دیم تراکم کاشت در واحد سطح کمتر خواهد بود.                                                                                                            

هرس و هدایت:                                                                                                   

هرس بادام شامل دو نوع شکل دهی و بارد هی میباشد. هرس شکل دهی در سالهای اولیه بعد از کاشت نهال صورت میگیرد و هرس بار دهی(تکمیلی) بعد از استقرار شکل درخت و شروع بار دهی صورت می گیرد. هرس شکل دهی بلافاصله بعد از کاشت نهال شروع میشود.در این زمان شاخه های پایینی را از ارتفاع دلخواه قطع می کنند. معمولاً درخت را از ارتفاع یک متری قطع میکنند و در صورتی که شاخه های اضافی روی نهال رشد کرده باشد آنها را قطع می نمایند، بجز شاخه های اصلی  که در فاصلهی 15-10 سانتیمتری از انتهای تنه ی اصلی در جهات مختلف انتخاب می شوند.

در تابستان سال اول، شاخه های رشد یافته در محل های ناخواسته و پا جوش ها قبل از اینکه طویل شوند قطع میشوند.در زمستان سال دوم هرس هدایتی درخت برای فرم دادن شاخه های ثانویه در فاصله ی 60-50 سانتیمتری شاخه های اصلی ادامه می یابد. عمل هرس در زمستان سال سوم و چهارم بعد از کاشت نیز انجام میشود تا سرانجام درخت دارای 3تا4 شاخه ی اصلی  و هر شاخه ی اصلی دارای 7-5 شاخه ی فرعی باشد. جهت نفوذ بیشتر نور معمولاً مرکز درخت را از شاخه خالی میکنند.

در زمان بار دهی درخت،هرس منحصر به حذف شاخه های مریض ،خشکیده و شاخه هایی که در جهت نامناسب رشد میکنند،میشود. گلهای بادام معمولاً روی شاخک هایی که معمولاً 5 سال عمر میکنند شکل میگیرند.بنابراین هر ساله ، هرس به منظور جانشین کردن این شاخک ها و حذف شاخک های مسن و تحریک به تولید شاخک های جدید بایستی صورت گیرد.

در درختان مسن بادام که سالم بوده ولی محصول کم تولید میکنند،نوعی هرس جوان سازی انجام میگیرد.در این نوع هرس شاخه های اصلی بریده می شوند. در اثر این هرس سنگین، تعداد زیادی شاخه ی جدید در بهار رشد میکنند که از آنها برای جانشینی شاخه های پیر استفاده میشود.

تغذیه و کود دهی:                                                                           

 بادام مانند هر گیاه دیگر به عناصر غذایی نیاز دارد.از عناصر غذایی پر مصرف،ازت، پتاسیم و فسفر اهمیت بیشتری دارند. کمبود ازت در بادام به صورت برگهای رنگ پریده، کوچک، قدرت کم،خشکی شاخه های کوچک، کاهش تعداد میوه در درخت و کاهش محصول ظهور می یابد. تأمین ازت به صورت اوه باعث افزایش راندمان گرده افشانی و بستن میوه شده و در نتیجه محصول افزایش می یابد.یک دستور کلی شامل کاربرد Kg 200در هکتار پتاسیم و فسفر قبل از کاشت و بعداً Kg 120-100 ازت و 60-50 کیلوگرم فسفر و پتاسیم در هکتار همه ساله در باغ می باشد. فسفر و پتاسیم معمولاً در اوائل زمستان به خاک اضافه می شود.ازت به سه قسمت تقسیم شده و در سه مرحله ی بهمن، اسفند و اواخر فروردین ماه به گیاه داده می شود. از عناصر کم مصرف کمبود روی، مس و بور بیشتر گزارش شده است. کمبود عنصر روی باعث تولید برگ های کوچک در بادام و زردی بین رگ برگی در برگها میشود. پاشیدن سولفات روی به میزان 8/6 تا 3/11 کیلوگرم در 378 لیتر آب در فصل استراحت نباتی نتیجه ی مثبت داده است.

در حالت کمبود مس، علائم به صورت رشد کم، پوست خشک و چروکیدگی مغز بادام ظاهر میگردد.پاشیدن EDTA مس بر روی شاخ و برگ در رفع کمبود موثر بوده است. سوختگی نوک برگ ها معمولاً  در اثر کمبود عنصر بور مشاهده می گردد. کاربرد براکس در خاک به میزان 66 تا 112 کیلوگرم در هکتار علائم کمبود را بر طرف میکند. این مقدار بور برای مدت چهار سال کافی است.                                                                                                                      

یکی از راه های تشخیص کمبود در بادام تجزیه ی برگی می باشد. اگر چه مقدار عناصر موجود در برگ در ماه های مختلف و شرایط گوناگون ممکن است متفاوت باشد، به هر حال بهترین زمان برداشت نمونه برگی در ماههای خرداد و تیر می باشد.

سوریا و همکاران(1982) بیشترین محصول را موقعی بدست آوردند که برگها حاوی 7/2 درصد ازت، 35/1 درصد فسفر، 25/1 درصد پتاسیم، 15/3 درصد کلسیم،95/0 درصد منیزیم، 100 قسمت در میلیون آهن، 57 قسمت در میلیون منگنز و 36 قسمت در میلیون روی بودند.

گل دهی:

درختان حاصل از کشت بذر قبل از گل دادن دارای یک دوره جوانی هستند. خصوصیات دوره ی جوانی ، برگهای کوچکتر ،رشد حالت بوته ای و گاهی اوقات خاردار بودن میباشد.در درختان پیوندی نیز دوره ی جوانی دیده میشود ولی طول مدت آن خیلی کوتاهتر است. به طور کلی بسته به رقم بعد از 5-3 سال و گاهی بیشتر بادام وارد مرحله  بار دهی میشود.

گل انگیزی در سال قبل از شکوفایی گلها در ماههای اردیبهشت و خرداد اتّفاق می افتد.گل آغازی یا تشکیل اجزای گل به صورت جنینی در داخل جوانه ی گل، در مرداد اتّفاق می افتد و تا آغاز پاییز اجزای اولیه ی گل در داخل جوانه ی گل ظاهر میشوند. تشکیل دانه ی گرده در طول زمستان(دی و بهمن) اتّفاق می افتد، در حالیکه بلوغ تخمدان،بر خلاف سایر گیاهان جنس رزاسه، درست قبل از گل دهی رخ می دهد. گلها قبل از برگها در اواخر زمستان یا اوائل بهار ظاهر میشوند.جوانه های گل بادام شبیه به جوانه ی گل هلو می باشد،یعنی منفرد،بدون برگ و همیشه در وضعیت جانبی بر روی شاخه قرار می گیرند نه انتهای ساقه .

 جوانه های گل بر روی سه نوع شاخه قرارمیگیرند:                                                             

 1. در اطراف شاخک های کوتاه به طول 10-3 سانتیمتر ، با کمتر از 8 گره که معمولاً 5-1 جوانه ی گل دارند.                                                                                                                 

  2. بر روی شاخک های طویل تر یا شاخه های کوتاه با 25-۸گره .                                                             

  3. بر روی شاخه های طویل با بیش از 25 گره،معمولاً در قسمت انتهایی این شاخه ها جوانه های گل به صورت کروی در کنار جوانه های رویشی قرار میگیرند.

زمان و طول دوره ی گل دهی بسته به رقم و شرایط آب و هوایی متفاوت می باشد و  ممکن است از 10 تا 30 روز متفاوت باشد. بادام نیاز به تنک گل و میوه ندارد. تشکیل میوه زیاد در درختان سالم سبب تناوب بار دهی نمیشود.با این حال در بعضی از ارقام بادام پدیده ی سال آوری دیده میشود.

گرده افشانی:

بیشتر ارقام بادام دگر گرده افشان بوده و برای میوه دهی نیاز به ارقام دیگر دارند. معمولاً برای انجام عمل گرده افشانی از دو رقم گرده زا استفاده می شود . یکی از ارقام گرده زا کمی قبل از رقم اصلی گل می هد و رقم دیگر کمی بعد از رقم اصلی تولید گل می نماید . این حالت باعث می شود که رقم اصلی در تمام طول گل دهی اش گرده ی کافی در اختیار داشته باشد . گرده افشانی موثر هنگامی اتفاق می افتد که به ازاء هر ردیف از ارقام اصلی یک ردیف درخت گرده زا کاشته شود . درصد درختان گرده زا به میزان 15-20 % که اغلب برای سایر درختان میوه نتایج رضایت بخشی می دهد برای درختان بادام کافی نیست .

عمل انتقال دانه ی گرده بر روی کلاله ی مادگی بیشتر توسط زنبور های عسل صورت میگیرد. بنابراین قرار دادن کندوی عسل در باغ راندمان گرده افشانی را افزایش میدهد. معمولاً1تا2 کندو در هکتار کافی است. در شرایط غیر عادی( درجه حرارت پایین،باد و وجود گیاهان رقیب) برای حصول اطمینان وجود 4تا5 کندو در هکتار لازم است.

 

باروری:

در ارقام خود ناسازگار، جوانه زنی دانه ی گرده برروی کلاله ی مادگی مختل شده و یا به تأخیر می افتد.حتی آنها که موفق به جوانه زنی میشوند،امکان رشد لوله ی گرده درون خامه وجود ندارد و یا اینکه این عمل بسیار کند صورت میگیرد.

برای جوانه زنی و رشد لوله ی گرده درجه حرارت^oc  23-15 مورد نیاز است.این مقدار پایین تر از حدی است که برای درختان میوه خزان دار لازم می باشد. البته این درجه حرارت به نوع رقم بستگی دارد.لورتی و وتی (1984) مشاهده کردند که جوانه زنی لوله گرده در رقم زود گل کاپاریل حتی در دمای پاین تر ( ^oc 6-2) نیز انجام میگیرد.زمان جوانه زنی و رشد لوله ی گرده حدود سه روز طول میکشد.البته این موضوع به درجه حرارت و رقم بستگی دارد.به عنوان مثال رشد لوله ی گرده در ^oc 15سه برابر بیشتر از رشد آن در ^oc 10 بوده است. دوره ی پذیرش کلاله ی مادگی 5-3 روز میباشد. در مرحله ی ریزش گل برگها، درجه حرارت کمتر از یک درجه سانتیگراد باعث از بین رفتن خامه و تخمک ها میشود. معمولاً از دو تخمک فقط ی تخمک تلقیح میشود،البته این موضوع هم به نوع رقم و شرایط آب و هوایی بستگی دارد.

ریزش گل و میوه:

در درخت بادام میزان بالای تشکیل میوه مطلوب است زیرا کوچکتر شدن اندازه ی میوه ها عیب محسوب نمیشود . به غیر از گلهایی که به علت عدم باروری ، نقص و تخمک های ناقص خیلی زود ریزش میکنند،بعد از باروری، میوه های بادام در سه مرحله ی دیگر ریزش مینمایند. این مراحل عبارتند از: 1). بلافاصله بعد از باروری   2). حدود 30 روز بعد از گل دهی    3). 45 روز بعد از گل دهی (فروردین ماه) .

گرچه ریزش گل و میوه همیشه اتفاق می افتد ولی چگونگی نگهداری و مراقبت از باغ میتواند موجب تقلیل این ریزش ها در مراحل مختلف شود. معمولاً 35- 15 % کل گلها تبدیل به میوه قابل برداشت میشوند . تنک گل و میوه در درختان بادام ضروری نیست .

---

منبع : کتاب پرورش بادام/علی تهرانی فر/ محمد کافی/ محمود عدلی                                             اورنده مسعود ملکی